ดื้ออินซูลิน กับดักวัย 40+ ที่ทำให้ลดน้ำหนักไม่สำเร็จสักที

หลายคนอาจเคยได้ยินคำว่า ดื้ออินซูลิน มาบ้าง แต่ไม่เคยรู้เลยว่าภาวะนี้ส่งผลต่อรูปร่างและการ ลดน้ำหนัก มากขนาดไหน ในฐานะที่หมอดูแลคนไข้ด้านระบบเผาผลาญมานาน หมอพบว่า “น้ำหนักตัวที่เพิ่มขึ้นเป็นเพียงอาการปลายเหตุ” แต่ต้นเหตุที่แท้จริงคือความปั่นป่วนของระบบฮอร์โมนภายใน โดยเฉพาะ อินซูลิน ที่เป็นตัวการสำคัญค่ะ

ก่อนจะเข้าใจเรื่อง ดื้ออินซูลิน หมออยากให้ทำความเข้าใจก่อนว่า ทำไมการนับแคลอรีอย่างเดียวถึงไม่ได้ผล หลายคนยังติดกับดักแนวคิดที่ว่ากินน้อยกว่าที่ใช้ก็จะผอม ซึ่งใช้ได้กับเครื่องจักร แต่ใช้ไม่ได้กับร่างกายคนค่ะ เพราะร่างกายเราตอบสนองต่ออาหารแต่ละชนิดต่างกัน

ลองนึกภาพตามนะคะ ถ้ากินบรอกโคลี 100 แคลอรี ร่างกายจะแทบไม่กระตุ้น อินซูลิน เลย เพราะผักใบเขียวมีดัชนีน้ำตาลต่ำ มีใยอาหารช่วยชะลอการดูดซึมน้ำตาล ส่งสัญญาณอิ่มไปยังสมองได้ดี และร่างกายใช้พลังงานมากในการย่อยผัก คนส่วนใหญ่จึงรู้สึกอิ่มจริง ๆ และไม่หิวอีกนาน

แต่ถ้ากินน้ำอัดลม 100 แคลอรี น้ำตาลจะพุ่งเข้าสู่กระแสเลือดทันที ตับอ่อนจะหลั่ง อินซูลิน ออกมามหาศาล น้ำตาลฟรุกโตสจะวิ่งตรงไปที่ตับแล้วเปลี่ยนเป็นไขมันทันที สมองไม่รับสัญญาณอิ่ม และเมื่อผ่านไป 45 นาที ระดับน้ำตาลในเลือดจะตกลงกะทันหัน ทำให้หิวอีกครั้ง นี่คือเหตุผลว่าทำไม ลดน้ำหนัก ด้วยการนับแคลอรีอย่างเดียวถึงไม่ได้ผล

อินซูลิน เป็นฮอร์โมนที่หลั่งจากตับอ่อน ทำหน้าที่ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด แต่สิ่งที่หลายคนไม่รู้คือ อินซูลิน ยังทำหน้าที่เป็นแม่กุญแจล็อกประตูไขมันสะสมด้วยค่ะ

หมออยากให้จำไว้เลยว่า “ตราบใดที่มี อินซูลิน ไหลเวียนอยู่ในระดับสูง ร่างกายจะไม่มีทางดึงไขมันสะสมออกมาเผาผลาญได้เลย”  แม้จะไปเดินบนลู่วิ่งเป็นชั่วโมง กินโปรตีนจนท้องปวด หรือออกกำลังกายหนักจนเหงื่อไหลก็ตาม เพราะกระบวนการสลายไขมัน (Lipolysis) จะถูก อินซูลิน ยับยั้งไว้อย่างสมบูรณ์แบบ

มีงานวิจัยจากมหาวิทยาลัย Stanford พบว่า ผู้ป่วยที่มีระดับ อินซูลิน สูง แม้จะออกกำลังกาย 60 นาทีต่อวันก็ยัง ลดน้ำหนัก ไม่ได้ เพราะสัญญาณล็อกนี้บล็อกการเผาไขมันไว้อย่างหนัก เหมือนพยายามเปิดลิ้นชักเงินในธนาคารขณะที่มีคนยืนเฝ้าประตูเหล็กอยู่

ดื้ออินซูลิน คือภาวะที่เซลล์ในร่างกายตอบสนองต่อ อินซูลิน ได้น้อยลง ลองนึกภาพว่า อินซูลิน เป็นกุญแจที่ไขประตูเซลล์เพื่อให้น้ำตาลเข้าไปใช้เป็นพลังงาน แต่เมื่อเกิดภาวะ ดื้ออินซูลิน รูกุญแจจะเริ่มสนิม กุญแจไขยากขึ้น ร่างกายจึงต้องผลิต อินซูลิน มากขึ้นเรื่อย ๆ เพื่อให้ได้ผลเท่าเดิม

เมื่อระดับ อินซูลิน ในเลือดสูงอยู่ตลอดเวลา ประตูไขมันก็ถูกล็อกไว้ตลอดเวลาเช่นกัน การ ลดน้ำหนัก จึงยากขึ้นมาก แม้จะพยายามควบคุมอาหารและออกกำลังกายก็ตาม นี่คือเหตุผลว่าทำไมหลายคนทำทุกอย่างแล้วแต่น้ำหนักไม่ลง

สาเหตุที่ทำให้เกิดภาวะ ดื้ออินซูลิน มีหลายปัจจัยค่ะ

• กินอาหารที่มีน้ำตาลและแป้งขัดสีสูงเป็นประจำ ทำให้ อินซูลิน ถูกกระตุ้นซ้ำ ๆ จนเซลล์เริ่มชินและตอบสนองน้อยลง
• น้ำหนักเกินและไขมันสะสมบริเวณหน้าท้อง ไขมันในช่องท้องจะปล่อยสารที่รบกวนการทำงานของ อินซูลิน โดยตรง
• ขาดการออกกำลังกาย กล้ามเนื้อที่ไม่ค่อยได้ใช้งานจะตอบสนองต่อ อินซูลิน ได้แย่ลง ทำให้ ลดน้ำหนัก ยากขึ้น
• นอนไม่พอหรือนอนไม่เป็นเวลา การนอนน้อยกว่า 6 ชั่วโมงต่อคืนเพิ่มความเสี่ยง ดื้ออินซูลิน ได้มากถึง 40%
• ความเครียดเรื้อรัง ฮอร์โมนคอร์ติซอลที่หลั่งออกมาเมื่อเครียดจะไปต้าน อินซูลิน และทำให้ระดับน้ำตาลในเลือดสูงขึ้น
• พันธุกรรมและอายุที่เพิ่มขึ้น บางคนมีแนวโน้มทางพันธุกรรม และเมื่ออายุมากขึ้นความเสี่ยงก็เพิ่มขึ้นตามธรรมชาติ

เมื่ออายุเกิน 40 ปี สัญญาณการล็อกการเผาผลาญจาก อินซูลิน จะทรงพลังมากขึ้น และผู้ช่วยคนสำคัญในการเผาผลาญก็เริ่มหายไป ร่างกายผลิตฮอร์โมนที่ช่วยเรื่องการเผาผลาญน้อยลง กล้ามเนื้อที่เป็นตัวช่วยเผาผลาญน้ำตาลก็ลดลงตามวัย

นอกจากนี้ นาฬิกาชีวภาพที่เพี้ยนไปจากการนอนไม่เป็นเวลา ความเครียดสะสม และการกินอาหารที่กระตุ้น อินซูลิน มาหลายสิบปี ก็ทำให้ภาวะ ดื้ออินซูลิน รุนแรงขึ้น การ ลดน้ำหนัก ในวัยนี้จึงต้องแก้ที่ต้นเหตุ ไม่ใช่แค่ลดแคลอรีอย่างเดียว

หมอมักพบว่า “คนไข้หลายคนไม่รู้ตัวว่ามีภาวะ ดื้ออินซูลิน”  ลองสังเกตตัวเองดูนะคะว่ามีอาการเหล่านี้หรือเปล่า ได้แก่ หิวบ่อย โดยเฉพาะหลังกินอาหารไปไม่นาน อยากกินของหวานหรือแป้งบ่อย ๆ น้ำหนักขึ้นง่ายโดยเฉพาะบริเวณหน้าท้อง รู้สึกเหนื่อยล้าหลังกินอาหาร และ ลดน้ำหนัก ยากแม้จะพยายามควบคุมอาหารแล้ว

นอกจากนี้ยังอาจมีอาการผิวคล้ำบริเวณคอหรือรักแร้ ประจำเดือนมาไม่ปกติสำหรับผู้หญิง หรือตรวจเลือดแล้วพบว่าระดับน้ำตาลและไขมันในเลือดสูงกว่าปกติ หากมีอาการหลายข้อ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจระดับ อินซูลิน และวางแผนการดูแลที่เหมาะสมค่ะ

หมอหวังว่าบทความนี้จะช่วยให้เข้าใจว่า ทำไมการ ลดน้ำหนัก ถึงยากนักสำหรับบางคน โดยเฉพาะในวัย 40+ ภาวะ ดื้ออินซูลิน เป็นศัตรูที่มองไม่เห็น แต่ส่งผลกระทบอย่างมากต่อการเผาผลาญและการสะสมไขมัน เมื่อเข้าใจว่า อินซูลิน ทำงานอย่างไร การแก้ปัญหาก็จะตรงจุดมากขึ้น หากสงสัยว่าตัวเองอาจมีภาวะนี้ ลองปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจและวางแผนการดูแลที่เหมาะสมกับร่างกายของคุณดูนะคะ

สำหรับผู้ที่ต้องการแนวทางฟื้นฟูระบบเผาผลาญอย่างปลอดภัยและมีประสิทธิภาพมากขึ้น แนะนำโปรแกรมลดน้ำหนัก LISA ของ CHULADOCTOR WELLNESS CENTER ที่ออกแบบโดยแพทย์ โดยใช้โปรแกรม LISA ลดน้ำหนักที่ออกแบบเฉพาะบุคคล ช่วยปรับสมดุลฮอร์โมน ฟื้นระบบเผาผลาญ โดยไม่เน้นการอดอาหาร เพื่อให้คุณกลับมามีระบบเผาผลาญดีอย่างยั่งยืน